Dok se u Republici Hrvatskoj slavi i veliča Dan pobjede i Domovinske zahvalnosti, u Srbiji i Bosni i Hercegovini se parastosima i prigodnim manifestacijama obeležava još jedna godišnjica stradanja srpskog naroda u napadima na područje bivše Republike Srpske Krajine u Hrvatskoj, kao i 13 opština u Bosni i Hercegovini. U tim napadima hrvatske i muslimanske snage ubile oko 2.650 i proterale oko 340.000 Srba.
Artiljerijskom vatrom kojom je 4. avgusta 1995. godine (oko pet sati izjutra) zasut Knin, tadašnje sedište Republike Srpske Krajine i sinhronizovanim napadima na druge gradove Republike Srpske Krajine, počela je hrvatska vojno-policijske akcija ”Oluja”. Pre napada na ovu teritoriju, koja je bila pod zaštitom UN, obezbeđena je saglasnost i logistička pomoć SAD i Nemačke, odnosno NATO saveza, čija je avijacija dan uoči napada uništila radarski sistem Krajine na ličkoj Plješevici. Operacija "Oluja" izvedena je iako je, dan ranije na sastanku u Ženevi, a zatim i u Beogradu, srpska delegacija prihvatila predlog međunarodne zajednice (Plan Z-4) za mirnu reintegraciju u Hrvatsku, uz čvrste garancije da Srpska Krajina neće biti napadnuta. Da politički vrh Hrvatske na čelu sa Franjom Tuđmanom nije bio za mirno rešenje, odnosno da su pregovori sa krajiškim Srbima o političkom rešenju sukoba bili fingirani, može da se zaključi na temelju brojnih dokaza. Nekoliko godina kasnije obelodanjeni Brionski transkripti pokazali su da je već ranije odlučeno da "srpsko pitanje" treba rešavati progonom Srba sa prostora na kome su živeli pet vekova! Iz memoara tadašnjeg načelnika Generalštaba Hrvatske vojske, generala Janka Bobetka vidi se i da je na brionskom sastanku Franje Tuđmana sa najužim krugom poverljivih saradnika plan izvođenja operacije ”Oluja” usvojen još 25. aprila 1995. godine, a odluka o početku akcije doneta 17. jula iste godine, na predlog tadašnjeg komandanta sektora Jug generala Ante Gotovine. Definišući cilj operacije, Tuđman je naglasio da treba naneti "takve udarce Srbima da praktično nestanu sa ovih (hrvatskih) prostora"!
U "Oluji" je ubijeno ili nestalo blizu 2.000 Srba, a proterano oko 220.000, dok su u nastavku ove akcije u susednoj BiH, pod nazivom "Maestral", hrvatske oružane snage, u sadejstvu sa Petim korpusom muslimanske armije BiH, ubile još 655 i prognale oko 125.000 srpskih stanovnika. Da nije bila u pitanju isključivo vojna operacija, već ima sve elemente etničkog čišćenja i humanitarne katastrofe, potvrđuje i izveštaj Hrvatskog ogranka Helsinškog odbora za ljudska prava, u kojem stoji da su hrvatske snage za tih četiri dana "neselektivno granatirale civilna naselja u kojima nije bilo vojnih ciljeva, pljačkale i uništavale imovinu Srba". Uz to su hrvatske snage, koristeći avijaciju, zasule kišom bombi kolone srpskih izbeglica i ubile oko 400 civila. Srbi koji su ostali u selima, većinom je reč o starijim ljudima, bili su izloženi nasilju hrvatskih vojnika i policajaca. Oko 400 njih je ubijeno u sopstvenim kućama, oko 700 likvidirano posle završetka borbenih dejstava, a 3.200 deportovano u logore. Prema popisu Međunarodnog komiteta Crvenog krsta, po završetku "Oluje" na području nekadašnje Republike Srpske Krajine ostalo je manje od 8.500 Srba, pretežno stariih i nemoćnih. Prema izveštaju vojnih posmatrača UN, u "Oluji" je spaljeno 22.000 srpskih kuća i drugih objekata, a nisu pošteđeni ni crkveni, istorijski i spomenici kulture.
Svi ovi zločini prošli su nekažnjeno, jer Savet bezbednosti UN, osim verbalne osude, nije izrekao nikakve sankcije Hrvatskoj, a sudovi u Hrvatskoj zbog ratnih zločina u vreme i posle "Oluje" nisu sudili ni jednom Hrvatu. Veći broj Srba koji su pokušali da se vrate bili su izloženi zastrašivanju i maltretiranju, a do danas nisu rešeni neki od osnovnih preduslova za masovniji povratak prognanih Srba: bezbednost, povrat stanarskih prava, popravak oštećenih kuća, priznavanje radnog staža ostvarenog u Republici Srpskoj Krajini kod ostvarivanja prava na penziju...
Autor Mladen Bijelić
