Izložba, "Detalji na freskama Bogorodice Ljeviške", prizrenske crkve koja predstavlja prvi spomenik dvorske slikarske radionice kralja Milutina, iz fundusa Galerije fresaka Narodnog muzeja u Beogradu, otvorena je u galeriji "Čedomir Krstić" u Pirotu. Razgovarali smo sa autorom postavke Bojanom Popovićem.
„Izložba detalja živopisa crkve Bogorodice Ljeviške je prilika da posetioci vide 43 kulturna dobra, tj. kopije fresaka, koje su nastale na poseban način, pažljivim radom bračnog para kopista Zdenke i Branislava Živkovića“, rekao je za Međunarodni radio Srbija, autor Bojan Popović. On je dodao da su Živkovići bili deo tima koji je odmah po otkrivanju živopisa, koji je tokom turskog perioda premalterisan, jer je crkva pretvorena u džamiju, zapečeli kopiranje, zabeleživši mnoštvo detalja na najrazličitijim medijima.
U martu 2004. godine crkva Bogorodice Ljeviške je stradala, a najveću štetu pretrpeo je njen živopis. Zahvaljujući zbirci Galerije fresaka, u kojoj se čuva više od 1300 kopija fresaka, u prilici smo da i danas, kroz detalje fresaka sagledamo veličanstvenost i lepotu Ljeviškog živopisa.
„Ideja izložbe je bila da se pokažu svi detalji i sve te manje teme koje se retko reprodukuju, i teže zapažaju, sa ciljem da se na ovaj način prenese znanje o vrednosti živopisa Ljeviške i samih slikara“ priča dalje naš sagovornik. Govoreći o koncepciji izložbe, on ističe da ona obuhvata gotovo sve detalje živopisa crkve Bogorodice Ljeviške, tako da posmatrajući sve to možete da dobijete sliku, odnosno doživite kompletan hram. Za one koji nisu imali priliku da posete Bogorodicu Ljevišku u Prizrenu, ova izložba je svojevrsna spona sa nasleđem kralja Milutina iz 14. veka. Crkvu Bogorodice Ljeviške u Prizrenu je, između 1306. i 1309. godine, podigao kralj Milutin na mestu ranovizantijske katedrale. Protomajstor Nikola podigao je hram sa pet kupola, pripratom sa spratom nad kojim se nalazi zvonik.
„Drugi segment izložbe je posvećen samoj Bogorodici Ljeviškoj, koja spada u jedan od naizuzetnijih srpskih hramova, i nalazi se na Uneskovoj listi svetske kulturne baštine“, ističe Bojan Popović. Prema njegovim rečima, osim religioznog aspekta, fresake iz Bogorodice Ljeviške izuzetno su značajne po svojoj monumentalnosti, narativnim kompozicijma i razvijenoj simbolici likovnog izraza. Kao materijalno svedočanstvo minulog vremena, freske ujedno predstavljaju i vanvremenski kod za razumevanje evolucije kulture, likovnog izraza, duhovnosti i ideologije.
Galerija fresaka otvorena je 1. februara 1953. godine sa namenom predstavljanja, popularizovanja i dokumentovanja srednjovekovne umetnosti, sa naglaskom na freskama. Zgrada je podignuta na mestu stare sinagoge, a od 1953. muzej je otvoren za publiku. Od 1973. Galerija fresaka nalazi se u sastavu Narodnog muzeja u Beogradu. Tokom godina Galerija fresaka se posvetila izradi kopija i prezentaciji dela koja pripadaju vizantijskoj tradiciji, među kojima su najbrojnija ona srpske srednjovekovne umetnosti.
Danas Galerija poseduje bogatu zbirku koja obuhvata oko 1400 kopija fresaka spomenika nastalih u razdoblju od 11. do sredine 15. veka, kao i pojedine kopije ikona i minijatura iz istog perioda.
U zbirci se nalazi i oko 300 odlivaka srednjovekovne monumentalne skulpture i epigrafskih spomenika. Sve kopije dela su akademskih umetnika specijalizovanih u toj oblasti. Njihove dimenzije, način izrade, kao i oštećenja potpuno su verni originalima
Autor Milena Gluvačević
