Tim britanskih arheologa i geologa je predstavio rezultate 15-godišnjeg istraživanja, koji potvrđuju teze da je tokom poslednjeg ledenog doba velika oblast u današnjem Severnom moru između Britanije, Danske i Francuske bila kontinentalno područje sa razvijenom praistorijskom civilizacijom. Naučnici sa univerziteta u Sent Endrjusu, Dandiju i Edinburgu saopštili su da raspolažu mnoštvom dokaza da se ta mitska zemlja u periodu od 18.000 do 5.500 godina pre nove ere u svom najvećem obimu prostirala od Šetlandskih ostrva, severoistočnih obala Škotske i jugozapadnog dela Skandinavije sve do Normandije i najjužnijih delova Bretanje, a zatim na severozapad do Irske ! Prema proceni stručnjaka, to je bilo moguće zbog činjenice da je tokom poslednjeg perioda ledenog doba nivo mora u severozapadnom delu Evrope bio niži za prosečno 120 metara. Predstavljajući mnoštvo ostataka flore, faune i ljudskih naseobina koji su pronađeni tokom zajedničkih ekspedicija sa timovima naftnih kompanija u Severnom moru, škotski eksperti su naveli da je ta ogromna oblast bila tundra sa velikim dolinama, brdovitim terenima, rečnim sistemima, jezerima, močvarama i lagunama. Istočni deo te prostrane praistorijske zemlje, koji je nazvan Dogerland, obiluje ostacima biljaka i životinja (uključujući i mamute), kao i jasnim tragovima naseobina koje odgovaraju kulturi takozvanog Mezolitskog perioda. Podsećajući da su tokom proteklih stotinak godina pored istočnih obala Britanije i zapadnih obala Holandije i Danske pronađeni brojni delovi različitog oruđa, oružja i drugih obrađenih predmeta koji potiču upravo iz navedenog perioda, naučnici zaključuju da se svi ti artefakti sada savršeno uklapaju u sliku o istoj civilizaciji na jedinstvenom području. Škotski tim iznosi pretpostavku da je u Dogerlandu živelo nekoliko desetina hiljada ljudi koji su se uglavnom bavili lovom i ribolovom i imali kulturu tipičnu za srednje kameno doba. Više podataka o toj civilizaciji doneće naredna faza istraživanja, u kojoj će prevashodni cilj pretrage biti ostaci ljudi, oruđa, naseobina, sakralnih objekata i raznih monumenata.
Geofizički modeli morskog dna, koji su izrađeni na osnovu sonarnih snimaka i drugih podataka dobijenih od naftnih kompanija, pokazuju da je Dogerland prolazio kroz niz velikih transformacija dok nije zauvek nestao ispod mora. Kako se ledeno doba bližilo kraju, tako se nivo mora konstantno povećavao i sužavao kontinentalnu oblast između Britanije i Skandinavije, uz više naglih potapanja koja su morala imati katastrofalne posledice po tadašnje stanovnike. Prva od dve posebno dramatične epizode desila se oko 10.000 godina pre nove ere, kada je nivo mora u donjem delu Dogerlanda naglo povećan zbog toga što je na severu u to vreme još postojala "blokada" od strane ogromnih lednika. U nekom trenutku, ogromna masa novootopljene vode nahrupila je kroz korito tadašnje velike reke (koja je Rajnu i Temzu povezivala sa Atlantikom na području današnje Normandije), usekla prolaz kroz krečnjačke stene i bukvalno presekla celu severozapadnu Evropu na dva dela ; rezultat te kataklizmičke poplave jeste današnji kanal Lamanš, koji je britanska ostrva zauvek odvojio od ostalog dela kontinenta. Drugi događaj sa katastrofalnim posledicama po tadašnju civilizaciju bio je cunami koji je oko 6.200 g. p.n.e. nastao usled ogromnog odrona na zapadnoj obali današnje Norveške ; rezultat te kataklizme bilo je radikalno širenje Severnog mora, definitivno odvajanje britanskih ostrva i kraj jedinstvene mezolitske kulture u tom delu Evrope. Od celog nekadašnjeg velikog Dogerlanda tada je preostalo još samo područje većih nadmorskih visina, u obliku velikog ostrva između srednje Engleske i Danske (tzv. Dogerbank), koje je opstalo sve do oko 5.000 g. p.n.e.
Naučnici su još od početka 20. veka diskutovali o poreklu fosilizovanih ostataka biljaka i obrađenog drveta koji su se pojavljivali na istočnim obalama Britanije, a za koje je još tada ustanovljeno da ne potiču iz Skandinavije ili zemalja na južnim obalama Severnog mora. Međutim, prvi ozbiljni teorijski navodi o potopljenoj praistorijskoj kulturi na tom prostoru pojavili su se posle velikog otkrića 1931. godine kod obala jugoistočne provincije Norfolk, gde su ribari sa dna mora na oko 40 kilometara od kopna izvukli komad okamenjenog treseta u kojem je pronađen mali harpun od zašiljenog jelenskog roga. Starost tog artefakta je kasnije procenjena na 4.000 do 10.000 godina, što je stvorilo prostor za brojne hipoteze o "alternativnoj" mezolitskoj zemlji i civilizaciji. Međutim, najvažniji "korpus delikti" u celoj slagalici pojavio se 2009. godine kod obala južne holandske provincije Ziland, gde je u moru na oko 16 kilometara od kopna pronađen deo lobanje Neandertalca ; starost tog neobično važnog nalaza procenjena je na oko 60.000 godina, što je jasno indiciralo da su pripadnici te starije ljudske vrste u severozapadnom delu Evrope milenijumima živeli na velikom kopnenom području pre dolaska prvih plemena Homo Sapiensa. Ta teza dobija još jasniju potvrdu kada se ima u vidu da je u Norfolku (dakle, znatno severnije preko današnjeg mora) na više mesta pronađeno različito neandertalsko oruđe, ali nikada nijedan artefakt koji bi ukazivao na njihove "moreplovačke" veštine. Osim toga, hemijska analiza i zilandske lobanje i drugih neandertalskih kostiju pronađenih u širem regionu pokazuje da je ishrana tih ljudi zbog hladne klime bila skoro u potpunosti bazirana na mesu krupnih životinja, što automatski upućuje na zaključak o lovačkoj zajednici koja je hranu tražila na prostranim predelima tundre.
Rezultati istraživanja britanskih naučnika su veoma značajni, pre svega zbog toga što rasvetljavaju jedan potpuno nepoznati deo ljudske istorije na evropskom tlu, i to deo koji je donedavno bio smatran nekom vrstom mitologije ili upravo fantastike. Međutim, posebna važnost otkrića je u tome što antropolozima i arheolozima (uz učešće geologa) pruža sasvim novi "obrazac" za posmatranje praistorije i perioda rađanja civilizacija na kraju poslednjeg ledenog doba - no, ne samo u Evropi. S obzirom da su i za druge lokacije u Evropi i van nje (a posebno u Atlantiku) vezane mnoge legende i indicije o potopljenim civilizacijama, čini se da metode i principi koji su primenjeni u dokazivanju teze o drevnom Dogerlandu mogu predstavljati veoma koristan model za istraživanja u drugim područjima i eventualna nova istorijska otkrića.
Autor : Miroljub Nikolić
