Prema zvaničnim podacima, Srbija godišnje na teritoriju Autonomne Pokrajine Kosovo i Metohija izvozi robu u vrednosti od oko 300 miliona, dok je prema nezvaničnim podacima ta vrednost procenjena na 500 miliona evra, što govori o tome da se oko 40 odsto tokova odvija u sivoj zoni. Kada s radi o slobodi kretanja, tek je nedavno omogućeno da građani sa prištinskim ličnim kartama prelaze administrativne prelaze uz garanciju da će se zadržati na teritoriji centralne Srbije 15 dana.
Istraživanje Centra za regionalizam, sprovedeno od jula 2011. do maja 2012. godine pokazalo je da se u centralnu Srbiju uvozi oko četiri miliona robe iz južne srpske pokrajine i to najviše obojenih metala, gvožđe i čelik, pojedino voće i povrće i piće. U pokrajinu se najviše izvoze prehrambeni proizvodi, nafta, žitarice, nemetalni minerali, vozila, električna energija i sl. Ipak ono što najviše zabrinjava jeste šverc u oba pravca na administrativnoj liniji, koji ne samo da krši sve uspostavljene propise, već škodi i privredi. Pored toga, 2008. godine, nakon što su prištinske vlasti jednostrano proglasile nezavisnost Kosova, Srbija je odbijala da prihvati trgovinska i carinska dokumenta sa oznakama na kojima je pisalo „Republika Kosovo“, zbog čega je bila obustavljena trgovina, odnosno ona se odvijala indirektnim kanalima, preko Crne Gore i Makedonije. A zbog mnogih nerešenih pitanja koja su onemogućavala primenu CEFTA sporazuma, EU je inicirala pregovore o pitanjima dokumenata i carinskih pečata, koji su postignuti tek u septembru 2011. godine, nakon blokade prelaza i niza drugih komplikacija.
Direktor Centra za regionalizam, koje je i sprovelo istraživanje Aleksandar Popov, kazao je da zabrinjava neujednačeno poslovanje sa severnim Kosovom u odnosu na južni deo Kosova, kao i činjenica da deo robe koji se iz centralne Srbije izvozi na sever Kosova biva oslobođen od poreza, a zatim se u sivim tokovima pojavljuje u južnom delu pokrajine ili čak u centralnoj Srbiji. On ističe da su prilikom istraživanja u obzir uzimani podaci i beogradskih i prištinskih carinskih uprava, ali i EULEKS-a kao neutralne strane.
„Cilj nam je bio da se na osnovu svega toga daju konkretne preporuke kako da se prevaziđu problemi koji u ovoj oblasti postoje“, rekao je Popov.
Saradnica Centra iz Prištine Doruntina Vinca kazala je da je još ranije uočeno da postoji interes da ljudi nesmetano putuju uz napomenu da je tek nedavno regulisano da ljudi sa prištinskom ličnom kartom mogu da prelaze administrativni prelaz bez teškoća. Ona je dodala i da trenutno postoji problem zbog registarskih tablica i naplate osiguranja vozila, ali da se nada da će se i to uskoro rešiti.
Autor Jelica Tapušković
